09-06-05

Normen, waarden en meetlatten

Strenge en gestrenge mensen vertellen ons nu al een tijdje dat we allemaal terugwillen naar een veilige omgeving gedefinieerd door normen en waarden. Niemand - hoe meer versplintering er is in ons stemgedrag, des te meer het publiek en politiek discours gekenmerkt worden door de aanname van grote unanimiteit -, niemand ziet normvervaging of waardeloosheid zitten. Allen - zonder uitzondering - willen we meer kollektieve zekerheid, waarschijnlijk om ongestoord van onze individuele zoektochten naar onzekerheid te kunnen genieten.
 
Maar normen en waarden zijn al lang niet meer wat ze geweest zijn. Waar normen en waarden ooit dingen waar voor het hart en de ziel, zijn ze langzamerhand mee gemoderniseerd met onze samenleving. Ze zijn mee geöbjektiveerd samen met zovele andere dingen. Ze zijn meetbaar in termen van eenheden in plaats van dingen die buiten de praktijk van meten en afwegen staan - als we "onze" normen en waarden verkiezen is dat niet langer omdat ze van ons zijn maar bijna altijd omdat de onze beter zijn de "hunne". De basis van onze normen en waarden hier en nu is de meetlat. Normen zijn specifikaties van hoe bepaald gedrag, binnen nauwe toleranties, door de beugel kan (de beugel is gedefinieerd als een aantal eenheden in verschillende dimensies, te  meten met de meetlat). Waarden zijn het aantal eenheden op de universele monetaire meetlat dat overeenkomt met een bepaald gedrag.
 
De norm is lang en veel werken met een minimum aan kritiek en maksimum aan konformisme. De waarde van werken ligt in de opbrengst uitgedrukt in eenheden konsumptie. Een afgeleide waarde van werken is de hoeveelheid aflaat aan de maatschappij in de vorm van indirekte en direkte belastingen. Zoals Karel Van Miert ooit: zei: hij is veel waard, vermits zijn belastingen voor veel voorzieningen kunnen betalen. De waarde ligt dus lang niet meer in de mogelijkheid te konsumeren wat voldoening schenkt. De norm voor werken nog veel minder in ontplooiien van 's vrouws of 's mans unieke talent.
 
We leven allemaal onder het juk van de universele, hedendaags westerse, meetlat. Prestaties worden gemeten door instanties en getoetst aan de normen. De normen worden omgezet tot een universele waarde, grofweg evenredig met de kapaciteit ter konsumptie van een 4x4. En zonder uitzondering moeten we een plaats verwerven op de maatschappelijke rangorde, met Yves Leterme moeten we meegaan in het bepleiten van een nieuwe meritokratie. Wat hier en nu telt is hoe ekstensief onze financiële penis is; laat ons al die verhalen over de intensiteit van de ervaring beschouwen als de mythes van de Verlichting.
 
Maar zoals steeds loopt het publieke discours achter op wetenschappelijke innovaties. Net zo als wetenschappelijke innovaties achterlopen op de menselijke ervaring. In de logika was - tot voor kort - het enige wat telde de ekstensie van een term: als 2 verschillende termen naar een zelfde voorwerp verwijzen dan kan men ze naar believen verwisselen. Maar dat klopt niet met de menselijke ervaring. Als iemand mij een lul vindt, die moet zwijgen en mijn vrouw vindt dat ik een schatje ben, dat moet spreken; dan ben ik niet plots een onbevattelijke paradoks die en zwijgen moet en tegelijkertijd spreken. Noch hebben beiden noodzakelijkerwijze ongelijk, dat hangt namelijk af van de kontekst, de intentie en intensiteit waarmee die iemand en mijn vrouw vinden wat ze vinden. Net zomin is het logisch om uit "de waarheid spreken is goed" en "Karel De Gucht spreekt de waarheid" te besluiten dat "Karel goed is, of zelfs maar goed doet". Dat weet iedereen, behalve misschien het kleinste kind.
 
Zoals het een halve eeuw duurde in de logika om naast extensies ook de realiteit van intensies te zien naar aanleiding van de realiteit van menselijke ervaring, zo zou het nog decennia kunnen duren voor het publieke discours (en daarna de politiek) dit belangrijk verschil ontdekt. Zodat ondertussen de kloof tussen de direkte menselijke ervaring en de ekspliciete redevoeringen op het publieke en politieke toneel minstens zal blijven bestaan en misschien nog groeien. Het heil moet niet verwacht worden van de burgers. Als het wetenschappers meer dan een halve eeuw kostte om hun intuïtie om te zetten in een theorie, dan zal het de burgers een goede tijd kosten voor de wetenschap en de politiek hen uitgelegd hebben hoe hun intuïties in mekaar zitten. En ondertussen is het op de tanden bijten want, hoewel alles redelijk goed gaat volgense de echte normen en waarden, zal het alsmaar slechter gaan wanneer de laatste uitgedrukt worden in de eenheden van de uniforme meetlat.
 
Verwarring zal ons deel zijn tot iemand moedig genoeg is om te zeggen dat het de dekadentie is die onze echte waarde is, en dat de enige norm erin kan bestaan om andermans dekadentie niet te torpederen.
 

11:40 Gepost door despreker | Permalink | Commentaren (0) |  Facebook |

De commentaren zijn gesloten.